الشيخ محمد تقي بهجت
358
جامع المسائل ( فارسي )
عبد ثابت باشد بر حرّ . و اين احتمال متعين است در صورت موت عبد و فرس او فقط . و اگر حرّ فقط وفات كرد نصف ديه او و نصف قيمت مركوب او متعلق به رقبه عبد مىشود براى ورثه حرّ . اگر دو حرّ اصطدام كردند يكى وفات كرد ، بر باقى نصف ديهء ميّت است ، مگر آن كه كشف شود بىاثر بودن صدمهء ميّت كه در اين صورت تمام ديهء ميّت بر باقى است . تصادم دو حامل اگر دو حامل تصادم كردند و اسقاط كردند و وفات كردند ، هر كدام نصف ديه ديگرى و نصف ديه جنين كامل را ضامن است ، و بر ورثه هر كدام مقاصه ، و اداء تفاوت بر ضامن زيادتى است اگر باشد . و اگر اصطدام مقصود نبوده ديه بر عاقله است . و اگر ذكورت و انوثت جنين معلوم نشود ربع ديه ذكر و ربع ديه انثى ثابت است ؛ و در صورت اختلاف در اين جهت هر كدام حكم خودش را دارد ؛ و بر هر كدام چهار كفّارة واجب مىشود ، يعنى براى خودش و جنين خود ، و صاحبه اش و جنين او بنا بر آن كه كفاره بر شريك در قتل نفس يا غير به نحو كامل است . ديهء كسى كه از بين تيراندازها عبور مىكند 10 - اگر مرور كرد بين تيراندازها با اباحه مكان مرور كننده پس اصابت كرد به او تيرى و وفات كرد ، ديه بر عاقله رامى است در تقدير خطأ محض كه در فعل و قصد مخطئ بوده است . اگر گفت : « دور شو » ، و ابلاغ و اسماع كرد ، عاقله ضامن نيست ، بلكه ضمانى نيست با اباحهء مرمى بر رامى و معبر بر مارّ ؛ و همچنين در تقدير عدم اباحه بر مارّ ، نسبت به عدم ضمان ، مثل دخول در ملك رامى بدون اذن و با تحذير مذكور كه احتمال مصادفت به خطأ را بحسب وضع مثل تكليف كالعدم قرار مىدهد ، يا آن كه استناد مصادفت را به مارّ اقوى مىنمايد . اگر كسى را به تيراندازها نزديك كند اگر انسان غافلى را به رامى نزديك كرد بدون قصد از هيچ كدام ، اظهر ضمان رامى يا